Chánh văn: 

Chư vị Thượng tọa! Đêm nay là ba mươi tháng Chạp rồi, đại chúng đều nhận đã một năm qua, Thường trụ không có món gì ngon cúng dường, xin thỉnh chư vị uống một chung trà. Chiếu theo sách lịch một năm có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông; mười hai tháng và hai mươi bốn tiết. Người đời hầu hết đều căn cứ theo thời tiết mà làm việc. Như nhà nông thì mùa xuân cày, mùa hạ bừa, mùa thu gieo, mùa đông gặt. Thợ thầy thì khởi công đình công. Buôn bán thì khai trương kiết trướng. Trường học thì tựu trường bãi trường. Chúng ta người xuất gia thì kiết chế giải chế, thỉnh chức thối chức. Không một nghề nào mà chẳng căn cứ thời tiết làm việc. Thông thường người ta cho cuối năm là rất quan trọng, cần phải thu nhặt những việc đã làm trong năm tổng kết lại, đồng thời cần phải nghỉ mấy ngày. 

Chúng ta có duyên lành hãnh diện ngày nay đồng ở tại Vân Môn bình yên qua một năm. Đó là nhờ Phật tổ Bồ-tát gia hộ và long thiên phù trì, cũng do chúng ta nhiều kiếp tài bồi công đức mới cảm được quả tốt này. Nhưng, chúng ta được bình yên qua năm không thể quên được những người đang sống trong thống khổ. Chúng ta không thể thích thú vui cười, cần phải tỉnh xét ăn năn sám hối, tinh tấn tu hành tự lợi lợi tha, khuếch trương phước tuệ. Những vị già, cái chết đến trong chớp mắt cần phải tinh tấn dõng mãnh tu hành. Những người trẻ, cũng không nên lửng lơ qua ngày, phải biết con đường huỳnh tuyền không lựa già hay trẻ, mồ hoang biết bao người trẻ tuổi. Tóm lại, tất cả đều sớm nỗ lực cầu thoát khỏi vòng sanh tử mới là thượng kế. 

Chúng ta lâu nay mỗi ngày thường uống trà, tại sao hôm nay gọi “uống phổ trà” Ấy là do lòng nhân từ của tiền bối mượn uống trà để cảnh tỉnh môn đồ. Xưa lão nhân Triệu Châu đạo đức cao siêu, học giả mười phương đến tham học rất đông. Một hôm, có hai vị tăng mới đến, Triệu Châu chỉ một vị hỏi: “Thượng tọa từng đến đây chưa?” Vị tăng thưa:“Chưa từng đến.” Triệu Châu bảo: “Uống trà đi!” Lại hỏi vị tăng khác: “Từng đến đây chưa?” Vị tăng ấy thưa: “Đã từng đến đây.” Triệu Châu bảo: “Uống trà đi!” Viện chủ bạch: “Người chưa từng đến dạy uống trà còn có thể được, người đã từng đến vì sao cũng dạy uống trà đi?” Triệu Châu gọi “Viện chủ!” Viện chủ đáp: “Dạ!” Triệu Châu bảo: “Uống trà đi!” Như thế, cả ba người đều được lợi ích. Sau này truyền khắp thiên hạ “Trà Triệu Châu”. Lại như tổ Vân Môn ở đây, có một học giả đến yết kiến, ngài bèn cầm cái bánh đưa lên, học giả liền lãnh hội. Do đó thiên hạ lưu truyền “Bánh Vân Môn”, “Trà Triệu Châu”. Hiện giờ chư vị uống trà, ăn bánh đã ngộ chưa? Nếu như chưa ngộ, phải dùng cách hỏi: “Uống trà là gì?”, “Ăn bánh là gì?” Đại để người xưa mỗi niệm hợp đạo, mỗi bước đều vô sanh, nên trải qua một câu cảnh tỉnh liền được ngộ đạo. Người nay phạm hạnh chưa trong sạch thường ở trong động, mỗi niệm sanh diệt che lấp sâu dày, làm sao chỉ dạy pháp, cũng không giáo hóa người khác. Cho nên chư vị phải buông hết tất cả, không cho phàm tình vọng niệm làm nhiễm ô chân tâm sáng suốt của mình. Cổ nhân nói: “Chỉ dứt hết phàm tình, không riêng có thánh giải.” Các ông nay uống trà, nếu không biết hương vị của trà thì đồng cây đá, nếu biết hương vị của trà, ấy là phàm phu. Làm sao bỏ được hai bên có và không này, đó là bổn phận của tăng sĩ vậy. Tuy nhiên, siêu thoát hai cái hiểu biết này vẫn còn sinh hoạt trong hang quỷ. Các ông phải kỹ càng “Buông hết thân tâm, chớ theo các cơ quan mà chuyển động”, ngay đó tham đi! 

Giảng: 

Chư vị Thượng tọa! Đêm nay là ba mươi tháng Chạp rồi, đại chúng đều nhận đã một năm qua, Thường trụ không có món gì ngon cúng dường, xin thỉnh chư vị uống một chung trà. Chiếu theo sách lịch một năm có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông; mười hai tháng và hai mươi bốn tiết. Người đời hầu hết đều căn cứ theo thời tiết mà làm việc. Như nhà nông thì mùa xuân cày, mùa hạ bừa, mùa thu gieo, mùa đông gặt. Thợ thầy thì khởi công đình công. Buôn bán thì khai trương kiết trướng. Trường học thì tựu trường bãi trường. Chúng ta người xuất gia thì kiết chế giải chế, thỉnh chức thối chức. Không một nghề nào mà chẳng căn cứ thời tiết làm việc. Thông thường người ta cho cuối năm là rất quan trọng, cần phải thu nhặt những việc đã làm trong năm tổng kết lại, đồng thời cần phải nghỉ mấy ngày. 

Chúng ta có duyên lành hãnh diện ngày nay đồng ở tại Vân Môn bình yên qua một năm. Đó là nhờ Phật tổ Bồ-tát gia hộ và long thiên phù trì, cũng do chúng ta nhiều kiếp tài bồi công đức mới cảm được quả tốt này. Nhưng, chúng ta được bình yên qua năm không thể quên được những người đang sống trong thống khổ. Chúng ta không thể thích thú vui cười, cần phải tỉnh xét ăn năn sám hối, tinh tấn tu hành tự lợi lợi tha, khuếch trương phước tuệ. Những vị già, cái chết đến trong chớp mắt cần phải tinh tấn dõng mãnh tu hành. Những người trẻ, cũng không nên lửng lơ qua ngày, phải biết con đường huỳnh tuyền không lựa già hay trẻ, mồ hoang biết bao người trẻ tuổi. Tóm lại, tất cả đều sớm nỗ lực cầu thoát khỏi vòng sanh tử mới là thượng kế. 

Vân Môn ở gần Thiều Quan, từ Tào Khê lên đó hơn sáu mươi cây số. Đêm trừ tịch là đêm ba mươi tết, ngài nhắc chúng gắng nỗ lực tu hành. Qua một năm, người già thì cái chết kề bên, còn người trẻ cũng không hiếm gì mồ tuổi trẻ. Chết không từ bỏ ai, tới thì phải chịu thôi. Cho nên đừng xem thường mà lơ lửng qua ngày, phải cầu thoát ly sanh tử mới được.

Chúng ta lâu nay mỗi ngày thường uống trà, tại sao hôm nay gọi “uống phổ trà”? Ấy là do lòng nhân từ của tiền bối mượn uống trà để cảnh tỉnh môn đồ. Xưa lão nhân Triệu Châu đạo đức cao siêu, học giả mười phương đến tham học rất đông. Một hôm, có hai vị tăng mới đến, Triệu Châu chỉ một vị hỏi: “Thượng tọa từng đến đây chưa?” Vị tăng thưa: “Chưa từng đến.” Triệu Châu bảo: “Uống trà đi!” Lại hỏi vị tăng khác: “Từng đến đây chưa?” Vị tăng ấy thưa: “Đã từng đến đây.” Triệu Châu bảo: “Uống trà đi!” Viện chủ bạch: “Người chưa từng đến dạy uống trà còn có thể được, người đã từng đến vì sao cũng dạy uống trà đi?” Triệu Châu gọi “Viện chủ!” Viện chủ đáp: “Dạ!” Triệu Châu bảo: “Uống trà đi!” Như thế, cả ba người đều được lợi ích. Sau này truyền khắp thiên hạ “Trà Triệu Châu”. 

Như vậy ngài Triệu Châu dạy đạo lý gì? Người mới tới lần đầu, dạy uống trà đi! Người tới nhiều lần, cũng dạy uống trà đi! Viện chủ hỏi, ngài cũng bảo uống trà đi! Để làm sáng tỏ câu chuyện này tôi dẫn thêm một đoạn, ngài Vô Trước lên Ngũ Đài Sơn tìm Bồ-tát Văn-thù. Vào động được mời uống trà, Bồ-tát Văn-thù đưa chung trà lên hỏi:

Ở phương nam có cái này không?

Tưởng là hỏi cái chung, nên ngài đáp không có. Bồ-tát Văn-thù nói:

– Nếu không có, lấy gì uống trà?

Ngài Vô Trước giật mình. Hóa ra chỗ Bồ-tát Văn-thù hỏi không phải là chung trà, mà là cái “biết uống trà”.

Tất cả chúng ta người nào cũng có cái biết uống trà, biết ăn cơm, biết đi, biết lạy… Vậy tại sao lại bỏ quên? Nếu khi uống trà chỉ biết uống, khi ăn cơm chỉ biết ăn thôi thì đâu có khổ. Bởi chúng ta chấp vào mùi vị ngon dở nên uống mà không biết uống, ăn cũng không biết ăn, thành ra quên mất cái thật. Cho nên ngài Triệu Châu không dạy gì hết, chỉ bảo uống trà đi. Bấy nhiêu đó là quá đủ rồi, cả ba vị nghe đều được lợi ích.

Lại như tổ Vân Môn ở đây, có một học giả đến yết kiến, ngài bèn cầm cái bánh đưa lên, học giả liền lãnh hội. Do đó thiên hạ lưu truyền “Bánh Vân Môn”, “Trà Triệu Châu”.

Cầm cái bánh đưa lên liền lãnh ngộ. Bảo uống trà, ăn bánh… có nói pháp gì đâu mà người học ngộ? Chúng ta cứ kiếm tìm pháp nào nghe siêu đẳng mới thích, còn những việc thực tế ngay nơi mình thì thấy tầm thường, mà không biết chính trong cái tầm thường đó lại ẩn chứa cái chân thật sẵn có, hay nói cách khác là chân lý hết sức đơn giản. Nhưng nói tu mà nghe đơn giản quá không thích, nói “tu được chứng đắc, được nhập Niết-bàn”… mới chịu. Do đó cứ quanh quẩn trong từ ngữ, ngôn cú, hình tướng v.v… nên không tìm ra được lẽ thật.

Hiện giờ chư vị uống trà, ăn bánh đã ngộ chưa? Nếu như chưa ngộ, phải dùng cách hỏi: “Uống trà là gì?”, “Ăn bánh là gì?” Đại để người xưa mỗi niệm hợp đạo, mỗi bước đều vô sanh, nên trải qua một câu cảnh tỉnh liền được ngộ đạo. Người nay phạm hạnh chưa trong sạch thường ở trong động, mỗi niệm sanh diệt che lấp sâu dày, làm sao chỉ dạy pháp, cũng không giáo hóa người khác. Cho nên chư vị phải buông hết tất cả, không cho phàm tình vọng niệm làm nhiễm ô chân tâm sáng suốt của mình. Cổ nhân nói: “Chỉ dứt hết phàm tình, không riêng có thánh giải.” 

Trong kinh Lăng-nghiêm, đức Phật dạy: Chỉ dứt hết phàm tình, không riêng có thánh giải. Thánh đã sẵn nhưng bị phàm tình che, bây giờ bỏ phàm tình thì thánh hiện ra thôi. Đơn giản! Vậy mà mình còn không muốn bỏ phàm tình, chỉ lo cầu được có thần thông phép lạ.

Các ông nay uống trà, nếu không biết hương vị của trà thì đồng cây đá, nếu biết hương vị của trà ấy là phàm phu. Làm sao bỏ được hai bên có và không này, đó là bổn phận của tăng sĩ vậy. Tuy nhiên, siêu thoát hai cái hiểu biết này vẫn còn sinh hoạt trong hang quỷ. Các ông phải kỹ càng “Buông hết thân tâm, chớ theo các cơ quan mà chuyển động”, ngay đó tham đi! 

Uống trà mà không biết hương vị thì giống như cây đá, còn uống mà biết hương vị ngon dở thì đồng phàm phu, vậy làm sao đúng? Uống trà đi!

Buông hết thân tâm, chớ theo các cơ quan mà chuyển động. Dù cho khéo biết được những lời dạy này, cũng phải buông hết thân tâm, đừng theo các cơ quan mắt tại mũi lưỡi thân ý chuyển động dính mắc, ngay đây liền sáng ngời. Đó là chỗ đặc biệt.