1. Hoàn cảnh ra đời: Giọt nước mắt từ bi và ngọn đèn trí tuệ

• Kinh được Đức Phật thuyết giảng trong khoảng thời gian cuối cùng của cuộc đời trần thế, ngay trước khi Ngài xả bỏ báo thân.
• Lúc bấy giờ, các đệ tử vô cùng đau buồn, lúng túng và bơ vơ vì nghĩ rằng bậc Đạo Sư sắp rời xa. Thấu hiểu tâm trạng ấy, bằng lòng từ bi vô lượng, Đức Phật đã ban bố thời pháp cuối cùng này để làm chiếc la bàn tối hậu cho hàng đệ tử nương tựa khi Ngài không còn hiện diện bằng thân thế vật lý.

2. Tư tưởng cốt lõi: “Lấy Giới Luật làm Thầy”

• Sự nương tựa chân chính: Khi Ta nhập Niết-bàn, các ngươi chớ nghĩ rằng mình không còn Thầy. Hãy tôn kính và thực hành theo Giới luật đã được trao truyền, vì Giới luật chính là bậc đạo sư chân thật, là người thầy vĩnh cửu của các ngươi.
• Nhiếp phục tâm ý: Kinh nhấn mạnh mạnh mẽ vào việc canh phòng cửa ngõ các giác quan (lục căn). Phật ví tâm con người như kẻ chăn bò cầm gậy trông chừng đàn trâu, không để chúng phá hại lúa lúa của người (thiện pháp). Phải biết chế ngự tâm sân hận, tham lam, kiêu mạn và sự biếng nhác.
• Lối sống thiểu dục tri túc: Đức Phật dạy rằng người có nhiều ham muốn thì sinh ra nhiều phiền não, kẻ biết đủ (tri túc) thì dẫu nằm trên đất đá cũng thấy an lạc như chốn thiên cung. Sống thiểu dục, tri túc là con đường ngắn nhất để đạt được sự giải thoát nội tâm.

3. Giá trị thực tiễn đối với người tu học thời đại mới

• Đối với Tăng đoàn và người xuất gia, đây là tấm gương soi chiếu để tự kiểm miên mật, giữ gìn oai nghi, không dính mắc vào việc buôn bán, thế sự, hay làm những việc phàm tục.
• Đối với người cư sĩ tại gia, kinh là kim chỉ nam để rèn luyện đạo đức, giữ gìn tâm trí không bị cuốn trôi bởi dòng lũ dục lạc ngũ trược.